ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, to zaburzenie neurorozwojowe, które towarzyszy od urodzenia i wynika z budowy i działania mózgu. ADHD nie jest chorobą, dlatego nie można go „wyleczyć”. Terapia koncentruje się na łagodzeniu objawów i nauce strategii, które pomagają radzić sobie z codziennymi trudnościami.
Czym jest ADHD?
ADHD najczęściej diagnozuje się w dzieciństwie, ale szacuje się, że 4,4% dorosłych również ma to zaburzenie. Objawy ADHD mogą zmieniać się wraz z wiekiem – np. w dzieciństwie objawy nadruchliwości mogą być bardziej widoczne, natomiast w dorosłości Pacjent będzie się skarżył na problemami z uwagą lub nadruchliwością, ale skierowaną do wewnątrz, czyli trudno ją dostrzec innym osobom. Kluczowe jest zrozumienie, że ADHD to zaburzenie, które towarzyszy przez całe życie, a objawy mogą wyglądać różnie w różnych etapach.
Jak ADHD wygląda u dorosłych?
Objawy ADHD u dorosłych mogą obejmować problemy z uwagą, nadruchliwość oraz impulsywność. Wspominam również o dysregulacji emocji ze względu na to, że pomimo tego, że nie jest zawarta w klasyfikacjach diagnostyczny są to trudności zgłaszane przez Pacjentów i coraz częściej poddawane badaniom. Poniżej przykłady, jak mogą wyglądać najczęstsze objawy ADHD u dorosłych.
Zaburzenia uwagi
Osoby dorosłe z ADHD doświadczają problemów z zarządzaniem swoją uwagą. Oto kilka charakterystycznych objawów:
- Szybko porzucają zadania lub łatwo się rozpraszają przy mało interesujących zadaniach.
- Mają trudności z rozpoczęciem zadań, które wydają się nudne lub skomplikowane, co prowadzi do prokrastynacji.
- Nadmiernie skupiają się na szczegółach, co powoduje, że zadania trwają dłużej lub nie są ukończone.
- Popełniają błędy wynikające z nieuwagi, np. przez niedoczytanie instrukcji.
- Mają trudności z określeniem priorytetów – wszystko wydaje się równie ważne, albo wręcz przeciwnie, nic nie jest ważne.
- Nie wychwytują kluczowych informacji i łatwo się rozpraszają.
- Trudno im oszacować czas, co prowadzi do częstego spóźniania się czy nie realizowania zaplanowanych działań.
- Szybko się męczą psychicznie, mają spadki energii.
- Mają trudności z planowaniem i organizacją czasu.
- Mogą nadmiernie koncentrować się na jednym zadaniu przez dłuższy czas (jest to tzw. hiperfokus).
Hiperaktywność i impulsywność
U dorosłych hiperaktywność często przybiera subtelniejsze formy niż u dzieci i może być mniej widoczna, jest to tak zwana hiperaktywność skierowana do wewnątrz. Przykłady objawów z tego obszaru:
- Natłok myśli, napięcie wewnętrzne lub uczucie niepokoju.
- Trudność w relaksowaniu się, potrzeba ciągłego ruchu lub zajmowania się czymś.
- Podczas siedzenia poruszanie nogami, zabawa przedmiotami, takimi jak długopis czy telefon.
- Gadatliwość.
- Nadmierne angażowanie się w aktywności fizyczne, np. uprawianie sportu.
Natomiast objawy impulsywności obejmują:
- Podejmowanie działań bez wcześniejszego przemyślenia, np. impulsywne wydawanie pieniędzy, czy angażowanie się w ryzykowne relacje.
- Angażowanie się w ryzykowane zachowania, tj. przygodny seks, kradzieże.
- Przerywanie innym w rozmowie, brak cierpliwości.
- Nadmierne dzielenie się prywatnymi informacjami.
- Nagłe decyzje, takie jak zmiana pracy czy zerwanie relacji.
Dysregulacja emocji
Wielu dorosłych z ADHD zgłasza trudności w zarządzaniu swoimi emocjami. Objawia się to m.in.:
- Częstymi wybuchami złości.
- Silnym i intensywnym odczuwaniem emocji.
- Niekontrolowanymi reakcjami na sytuacje, wspomnienia czy innych ludzi.
- Częstą zmiennością emocjonalną.
Jak ADHD wygląda u kobiet i mężczyzn?
Warto podkreślić, że ADHD może wyglądać inaczej u kobiet i mężczyzn. U kobiet częściej diagnozuje się typ ADHD związany z zaburzeniami uwagi, podczas gdy u mężczyzn dominuje nadruchliwość i impulsywność. To nie znaczy jednak, że nie ma kobiet z nadruchliwością, ani mężczyzn bez hiperaktywności – ADHD może mieć różne oblicza, niezależnie od płci.
Jak dorosłe osoby z ADHD radzą sobie z objawami?
Dorośli z ADHD, często przez lata, rozwijają strategie radzenia sobie z objawami. Takie strategie mogą maskować objawy, co może wpłynąć na to, że ADHD jest w pierwszym kontakcie nie widoczne. Niektóre z nich to:
- Robienie notatek, by nie zapomnieć o ważnych sprawach.
- Wielokrotne sprawdzanie wykonanych zadań, aby upewnić się, że nie popełniono błędów
- Dialog wewnętrzny podczas rozmowy z kimś np. „poczekaj, aż skończy mówić”, by unikać przerywania innym.
- Używanie narzędzi, takich jak kalendarze i przypomnienia, by lepiej organizować czas.
- Intensywne angażowanie się w sport lub inne aktywności
- Perfekcjonizm
- Praca dostosowana do potrzeb lub taka która jest atrakcyjna i ciekawa
- Zaangażowanie osób trzecich, które zajmują się sprawami, które sprawiały trudność, np.: partner zajmuje się opłacaniem rachunków.
Podsumowanie
ADHD u dorosłych to złożone i różnorodne zaburzenie, które może wpływać na wiele obszarów życia – od pracy, przez relacje, po codzienne obowiązki. Niektóre objawy mogą być mniej widoczne niż u dzieci, ale nie oznacza to, że są mniej uciążliwe. Dlatego kluczowa jest właściwa diagnoza i nauka strategii radzenia sobie z objawami, aby poprawić jakość życia.
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o ADHD lub zdrowiu psychicznym, zapraszam do innych wpisów na blogu!
ADHD: Co Wybrać – Psychoterapię czy Psychoedukację?
Praktyczne sposoby, jak dbać o zdrowie psychiczne na co dzień
Fakty i Mity o ADHD – Jakie nieporozumienia krzywdzą najbardziej?